خیال نداریم راجع به خود او صحبت كنیم بلكه می خواهیم بطور مختصر بیان كنیم كه او چه كرد. در میان اصول هندسه اقلیدسی اصلی وجود دارد به اینصورت : از هر نقطه خارج یك خط نمی توان بیش از یك خط موازی ( در همان صفحه ای كه خط و نقطه در آن قرار دارند) به موازات آن خط رسم كرد. 

 

در طول سالها این اصل اقلیدس مشكل بزرگی برای ریاضی دانان بود. چرا كه ظاهری شبیه به قضیه داشت تا اصل. مقایسه كنید آنرا با این اصل اقلیدس كه می گوید بین هر دو نقطه می توان یك خط راست كشید و یا اینكه همه زوایای قائمه با هم برابر هستند. 

 

حقیقت آن است كه بسیاری از ریاضی دانان سعی كردند كه این اصل اقلیدس را اثبات كنند اما متاسفانه هرگز این امر ممكن نشد. حتی خیام در برخی مقالات خود سعی در اثبات این اصل كرد اما او نیز همانند سایرین به نتیجه نرسید. 

 

لباچفسكی (1792 - 1856) نیز همانند بسیاری از دانشمندان علوم ریاضی سعی در اثبات این اصل كرد و هنگامی كه به نتیجه مطلوب نرسید نزد خود به این فكر فرو رفت كه این چه هندسه ای است كه بر پایه چنین اصل بی اعتباری استوار شده است. اما لباچفسكی در كوشش بعدی خود سعی كرد تا رابطه میان هندسه و دنیای واقعی را پیدا كند. 

 

او معتقد بود اگر نتوانیم از سایر اصول هندسه اقلیدسی این اصل را ثابت كنیم باید به فكر مجموعه اصول دیگری برای هندسه باشیم. اصولی كه در دنیای واقعی حضور دارند. او پس از بررسی های بسیار چنین بیان كرد : 

 

از هر نقطه خارج یك خط می توان لااقل دو خط در همان صفحه به موازات خط رسم كرد 

 

هر چند پس از این فرض بنظر می رسید كه وی در ادامه به تناقض های بسیاری خواهد رسید اما او توانست بر اساس همین فرض و مفروضات قبلی اقلیدس به مجموعه جدید از اصول هندسی برسد كه حاوی هیچگونه تناقضی نباشد. او پایه های هندسه ای را بنا نهاد كه بعدها كمك بسیار زیادی به فیزیك و مكانیك غیر نیوتنی نمود. 

تاريخ علم به آدمى يارى مى رساند تا «دانش» را از «شبه دانش» و «درست» را از «نادرست» تشخيص دهد و در بند خرافه و موهومات گرفتار نشود. در ميان تاريخ علم، تاريخ رياضيات و سرگذشت آن در بين اقوام مختلف ، مهجور واقع شده و به رغم اهميت زياد، از آن غافل مانده اند. در نظر داريم در اين فضاى اندك و در حد وسعمان برخى از حقايق تاريخى( به خصوص در مورد رشته رياضيات) را برايتان روشن و اهميت زياد رياضى و تاريخ آن را در زندگى روزمره بيان كنيم.

 

 

براى بسيارى از افراد پرسش هايى پيش مى آيد كه پاسخى براى آن ندارند: چه شده است كه محيط دايره يا زاويه را با درجه و دقيقه و ثانيه و بخش هاى شصت  شصتى اندازه مى گيرند؟ چرا رياضيات با كميت هاى ثابت ادامه نيافت و به رياضيات با كميت هاى متغير روى آوردند؟ مفهوم تغيير مبناها در عدد نويسى و عدد شمارى از كجا و به چه مناسبت آغاز شد؟ يا چرا در سراسر جهان عدد نويسى در مبناى ۱۰ را پذيرفته اند، با اينكه براى نمونه عدد نويسى در مبناى ۱۲ مى تواند به ساده تر شدن محاسبه ها كمك كند؟ رياضيات از چه بحران هايى گذشته و چگونه راه خود را به جلو گشوده است؟ چرا جبر جانشين حساب شد، چه ضرورت هايى موجب پيدايش چندجمله اى هاى جبرى و معادله شد؟ و… براى يافتن پاسخ هاى اين سئوالات و هزاران سئوال مشابه ديگر در كليه رشته ها، تلاش مى كنيم راه را نشان دهيم، پيمودن آن با شماست…

 

از نامگذارى «مثلثات» مى توان حدس زد كه اين شاخه از رياضيات دست كم در آغاز پيدايش خود به نحوى با «مثلث» و مسئله  هاى مربوط به مثلث بستگى داشته است. در واقع پيدايش و پيشرفت مثلثات را بايد نتيجه اى از تلاش هاى رياضيدانان براى رفع دشوارى هاى مربوط به محاسبه هايى دانست كه در هندسه روبه روى دانشمندان بوده است. در ضمن دشوارى هاى هندسى، خود ناشى از مسئله  هايى بوده است كه در اخترشناسى با آن روبه رو مى شده اند و بيشتر جنبه محاسبه اى داشته اند. در اخترشناسى اغلب به مسئله   هايى بر مى خوريم كه براى حل آنها به مثلثات و دستورهاى آن نيازمنديم. ساده ترين اين مسئله  ها، پيدا كردن يك كمان دايره (بر حسب درجه) است، وقتى كه شعاع دايره و طول وتر اين كمان معلوم باشد يا برعكس، پيدا كردن طول وترى كه طول شعاع دايره و اندازه كمان معلوم باشد. مى دانيد سينوس يك كمان از لحاظ قدر مطلق برابر با نصف طول وتر دو برابر آن كمان است. همين تعريف ساده اساس رابطه بين كمان ها و وترها را در دايره تشكيل مى دهد و مثلثات هم از همين جا شروع شد. كهن ترين جدولى كه به ما رسيده است و در آن طول وترهاى برخى كمان ها داده شده است متعلق به هيپارك، اخترشناس سده دوم ميلادى است و شايد بتوان تنظيم اين جدول را نخستين گام در راه پيدايش مثلثات دانست. منه لائوس رياضيدان و بطلميوس اخترشناس (هر دو در سده دوم ميلادى) نيز در اين زمينه نوشته هايى از خود باقى گذاشته اند. ولى همه كارهاى رياضيدانان و اخترشناسان يونانى در درون هندسه انجام گرفت و هرگز به مفهوم هاى اصلى مثلثات نرسيدند. نخستين گام اصلى به وسيله آريابهاتا، رياضيدان هندى سده پنجم ميلادى برداشته شد كه در واقع تعريفى براى نيم وتر يك كمان _يعنى همان سينوس- داد. از اين به بعد به تقريب همه كارهاى مربوط به شكل گيرى مثلثات (چه در روى صفحه و چه در روى كره) به وسيله دانشمندان ايرانى انجام گرفت. خوارزمى نخستين جدول هاى سينوسى را تنظيم كرد و پس از او همه رياضيدانان ايرانى گام هايى در جهت تكميل اين جدول ها و گسترش مفهوم هاى مثلثاتى برداشتند. مروزى جدول سينوس ها را تقريبا ۳۰ درجه به ۳۰ درجه تنظيم كرد و براى نخستين بار به دليل نيازهاى اخترشناسى مفهوم تانژانت را تعريف كرد. جدى ترين تلاش ها به وسيله ابوريحان بيرونى و ابوالوفاى بوزجانى انجام گرفت كه توانستند پيچيده ترين دستورهاى مثلثاتى را پيدا كنند و جدول هاى سينوسى و تانژانتى را با دقت بيشترى تنظيم كنند. ابوالوفا با روش جالبى به يارى نابرابرى ها توانست مقدار سينوس كمان ۳۰ دقيقه را پيدا كند و سرانجام خواجه نصيرالدين طوسى با جمع بندى كارهاى دانشمندان ايرانى پيش از خود نخستين كتاب مستقل مثلثات را نوشت. بعد از طوسى، جمشيد كاشانى رياضيدان ايرانى زمان تيموريان با استفاده از روش زيبايى كه براى حل معادله درجه سوم پيدا كرده بود، توانست راهى براى محاسبه سينوس كمان يك درجه با هر دقت دلخواه پيدا كند. پيشرفت بعدى دانش مثلثات از سده پانزدهم ميلادى و در اروپاى غربى انجام گرفت. يك نمونه از مواردى كه ايرانى بودن اين دانش را تا حدودى نشان مى دهد از اين قرار است: رياضيدانان ايرانى از واژه «جيب» (واژه عربى به معنى «گريبان») براى سينوس و از واژه «جيب تمام» براى كسينوس استفاده مى كردند. وقتى نوشته هاى رياضيدانان ايرانى به ويژه خوارزمى به زبان لاتين و زبان هاى اروپايى ترجمه شد، معناى واژه «جيب» را در زبان خود به جاى آن گذاشتند: سينوس. اين واژه در زبان فرانسوى همان معناى جيب عربى را دارد. نخستين ترجمه از نوشته هاى رياضيدانان ايرانى كه در آن صحبت از نسبت هاى مثلثاتى شده است، ترجمه اى بود كه در سده دوازدهم ميلادى به وسيله «گرادوس كره مونه سيس» ايتاليايى از عربى به لاتينى انجام گرفت و در آن واژه سينوس را به كار برد. اما درباره ريشه واژه «جيب» دو ديدگاه وجود دارد: «جيا» در زبان سانسكريت به معناى وتر و گاهى «نيم وتر» است. نخستين كتابى كه به وسيله فزازى (يك رياضيدان ايرانى) به دستور منصور خليفه عباسى به زبان عربى ترجمه شد، كتابى از نوشته هاى دانشمندان هندى درباره اخترشناسى بود. مترجم براى حرمت گذاشتن به نويسندگان كتاب، «جيا» را تغيير نمى دهد و تنها براى اينكه در عربى بى معنا نباشد، آن را به صورت «جيب» در مى آورد. ديدگاه دوم كه منطقى تر به نظر مى آيد اين است كه در ترجمه از واژه فارسى «جيپ»- بر وزن سيب- استفاده شد كه به معنى «تكه چوب عمود» يا «ديرك» است. نسخه نويسان بعدى كه فارسى را فراموش كرده بودند و معناى «جيپ» را نمى دانستند، آن را «جيب» خواندند كه در عربى معنايى داشته باشد.

 

منبع: http://mathman.blogfa.com

خدمت شايان ديگر خوارزمي به جهان علم اين است كه وي حساب هندي و رقم هاي هندي را در دنياي متمدن انتشار داد و اروپائيان را با استعمال صفر براي نشان دادن مرتبه خالي آشنا ساخت .خوارزمي در ساير رشته هاي علوم و مخصوصاً نجوم هم كارهاي جالب و سودمندي انجام داد. از جمله دو كتاب در اصطرلاب نوشت. اطلسي از نقشه آسمان و زمين تهيه كرد و نقشه هاي جغرافيايي بطلميوس را اصلاح كرد.

از زندگي وي چندان اطلاع قابل اعتمادي در دست نيست. خوارزمي در حدود 848 ميلادي درگذشت.

 

منبع: http://newmathematics.blogfa.com

 

 

اولین کنفرانس بین المللی مهندسی کیفیت در تاریخ 14 و 15 آذر ماه 1391 در سالن همایش های بین المللی رازی برگزار خواهد شد .دبیر کنفرانس جناب آقای دکتر رسول نورالسناء می باشد.

 

محورهای کنفرانس عبارتند از :

کنترل فرآیند آماری

طراحی آزمایش ها

نمونه گیری پذیرش

کیفیت کاوی

قابلیت اطمینان

شبیه سازی و مدل سازی

شش سیگما و روش های نوین حل مسئله

تولید و خدمات وب

اندازه شناسی و کالیبراسیون

روش های اندازه گیری و بازرسی محصول و فرایند

کیفیت و کاهش قیمت تمام شده

کیفیت در مدیریت انرژی 

مدیریت کیفیت و تعالی سازمانی

کیفیت در صنعت نفت ،گاز و پتروشیمی

کیفیت در صنعت ساختمان

کیفیت در بهداشت و درمان

کیفیت در صنایع بانکداری و بیمه

کیفیت در زنجیره تامین و حمل و نقل

کیفیت در خدمات عمومی و دولتی

 

مهلت ارسال مقالات تا تاریخ 15 مهرماه می باشد.

 

وبسایت کنفرانس: http://www.qec.ir/fa/

 

با من، ریاضیات آسان می شود. (رضایی، مکتب ریاضیات)

 

 

هم زمان با شروع سال تحصیلی جدید، در اولین مدرسه مجازی ریاضی در ایران (مکتب ریاضیات) به صورت رایگان ثبت نام کنید و از مزایای آن بهره مند شوید.

 

 

ثبت نام در  اولین مدرسه مجازی ریاضی در ایران (مکتب ریاضیات):

 

کاربرانی که ایمیل یاهو دارند، برای ثبت نام اینجا کلیک کنند.

 

کاربرانی که  جی میل دارند، برای ثبت نام اینجا کلیک کنند.

 

 

همچنین آخرین اخبار علمی دنیا و مطالب جالب علمی را می توانید در ایران ساینتیفیک (ایران علمی) ببینید.

 

 

ثبت نام در ایران ساینتیفیک (ایران علمی):

 

کاربرانی که ایمیل یاهو دارند، برای ثبت نام اینجا کلیک کنند.

 

کاربرانی که  جی میل دارند، برای ثبت نام اینجا کلیک کنند.

 

 

با تشکر،

محمد رضایی